Developmental coordination disorder (DCD) – achtergrondinformatie

Voldoende bewegen kan leiden tot:

• Een verbeterde motoriek. Je zult beter worden in wat je gaat oefenen als je doorzet en er genoeg tijd in steekt^[1-2];
• Een verbeterde conditie, sterkere spieren en botten, en langer kunnen spelen zonder moe te worden^[3-4]; 
• Meer vriendjes maken en beter leren samenwerken^[5]; 
• Meer zelfvertrouwen en lekkerder in je vel zitten^[6-9];
• Minder angst en spanning ervaren^[7-8];
• Beter kunnen concentreren en functioneren op school^[4,10].

Mechanisme: hoe helpt bewegen bij DCD?

De positieve effecten van beweging voor kinderen met DCD kunnen worden verklaard door een aantal mechanismen:

• Motorische planning en het automatiseren van bewegingen: Kinderen met DCD hebben vaak moeite met het plannen en automatiseren van bewegingen. Door gericht te oefenen en taken voldoende te herhalen in een gestructureerde omgeving, verbeteren ze deze vaardigheden^[11-12].
• Spierkracht en uithoudingsvermogen: Bij kinderen met DCD kan sprake zijn van verminderde kracht en verminderde lichamelijke conditie. Het verbeteren hiervan door sport- en beweegactiviteiten kan bijdragen aan een verbeterde motorische vaardigheid^[13]. 
• Zelfvertrouwen en motivatie: Kinderen met DCD hebben vaak te maken gehad met faalervaringen bij motorische taken. Als zij positieve ervaringen opdoen met sport en bewegen draagt dit bij aan het zelfvertrouwen van kinderen. Dat vergroot vervolgens de motivatie om te oefenen en actief te blijven^[14].

Contra-indicaties en waarschuwingen

Er zijn geen contra-indicaties bekend.

Aanbevelingen voor bewegen

Voor kinderen met DCD gelden de algemene beweegrichtlijnen^[3] zonder specifieke aanpassingen. 

Specifieke aanbevelingen voor bewegen

• Teams op niveau: In teams met grote niveauverschillen hebben kinderen met DCD minder ruimte om vrij te bewegen. Wanneer ze samenwerken met gelijkwaardige teamgenoten, krijgen ze meer mogelijkheden om actief deel te nemen en zich motorisch te ontwikkelen. 
• Aanpassen: Pas een opdracht aan of geef kinderen de mogelijkheid om deze op een alternatieve manier te voltooien als de taak te uitdagend is. Overweeg om spelregels of het doel van een activiteit te wijzigen, zoals het uitvoeren van een koprol op een mat in plaats van aan een rekstok. Op die manier kunnen kinderen toch meedoen en een gevoel van succes ervaren.
• Taken opdelen in kleine stappen: Deel complexe bewegingen op in kleinere stappen. Dit kan helpen bij het aanleren en verfijnen van motorische vaardigheden. 
• Impliciet leren: Bij impliciet leren draait het vooral om leren door te doen. Kinderen met DCD hebben vaak baat bij impliciete instructies.
• Plezier centraal: Bij het bewegen draait het om plezier in plaats van prestatie en competitie. Kies bijvoorbeeld voor activiteiten waarbij kinderen samen een doel bereiken, zoals het voltooien van een hindernisbaan waarbij ze elkaar moeten helpen. 
• Veilige omgeving: Voorkom dat kinderen met DCD negatieve ervaringen opdoen en zorg voor een veilige omgeving. Laat kinderen bijvoorbeeld niet zelf teams kiezen en geef hen geen taken waarvan verwacht wordt dat ze fout zullen aflopen.

Specifiek sport- en beweegaanbod voor kinderen met DCD

• Verwijs naar Sportbouwer: Sportbouwer biedt lessen aan waarin kinderen sportvaardigheden leren door deze op te splitsen in kleine, behapbare stappen. Op deze manier kunnen ze stapsgewijs vooruitgang boeken, wat zorgt voor succeservaringen en meer motivatie.
• Raadpleeg Club Xtra: Het doel van de lessen van Club Xtra is om kinderen op een speelse, niet-prestatiegerichte manier kennis te laten maken met verschillende soorten beweegvormen en plezier in het sporten te laten ervaren. 
• Doorverwijzen naar tweedelijnszorg: Bij veel revalidatiecentra bestaan er speciale programma’s die gericht zijn op het verbeteren van motorische vaardigheden bij kinderen met DCD. Voorbeelden hiervan zijn de Tarzan & Jane groep en de All stars groep.

Algemeen sport- en beweegaanbod voor kinderen met een chronische aandoening

Kijk voor meer informatie over ‘Algemeen sport- en beweegaanbod voor kinderen met een chronische aandoening’ in de gesprekshandleiding.  

Extra informatie voor ouders/verzorgers

Als zorgprofessional kun je extra informatie meegeven. Deze informatie kan vervolgens gedeeld worden met bijvoorbeeld school, een sportclub of anderen in hun omgeving, zodat zij beter kunnen inspelen op de situatie.

• Artikel: Sportbouwer werkt aan motorische vaardigheden en het zelfregulerend vermogen van kinderen
• Folder: DCD-kaart basisschool via Balans
• Whitepaper: Motorische achterstand

Extra informatie voor professionals

• Richtlijn: developmental Coordination Disorder (DCD) via Richtlijnendatabase

Bronnen 

1. Zaragas H, Fragkomichelaki O, Geitona M, Sofologi M, Papantoniou G, Sarris D, et al. The effects of physical activity in children and adolescents with developmental coordination disorder. Neurol Int 2023;15(3):804–820.
2. Yu JJ, Burnett AF, Sit CH. Motor skill interventions in children with developmental coordination disorder: A systematic review and meta-analysis. Arch Phys Med Rehabil 2018;99(10):2076-2099.
3. Gezondheidsraad. Beweegrichtlijnen 2017. Den Haag: Gezondheidsraad; 2017. 
4. World Health Organization. Guidelines on physical activity and sedentary behaviour: at a glance. Geneva: World Health Organization; 2020. 
5. Eime RM, Young JA, Harvey JT, Charity MJ, Payne WR. A systematic review of the psychological and social benefits of participation in sport for children and adolescents: Informing development of a conceptual model of health through sport. Int J Behav Nutr Phys Act 2013;10(98). 
6. Babic MJ, Morgan PJ, Plotnikoff RC, Lonsdale C, White RL, Lubans DR. Physical activity and physical self-concept in youth: Systematic review and meta-analysis. Sports Med 2014;44:1589-1601. 
7. Biddle SJH, Asare M. Physical activity and mental health in children and adolescents: A review of reviews. Br J Sports Med 2011;45(11):886–895.
8. Biddle SJ, Ciaccioni S, Thomas G, Vergeer I. Physical activity and mental health in children and adolescents: An updated review of reviews and an analysis of causality. Psych of sport and exercise 2019;42146-155.
9. Lubans D, Richards J, Hillman C, et al. Physical activity for cognitive and mental health in youth: A systematic review of mechanisms. Pediatrics 2016;138(3)
10. Singh AS, Saliasi E, van den Berg V, et al. Effects of physical activity interventions on cognitive and academic performance in children and adolescents: A novel combination of a systematic review and recommendations from an expert panel. Br J Sports Med 2019;53(10):640–647.
11. Wilson PH, Smits-Engelsman B, Caeyenberghs K, Steenbergen B, Clark J, Mumford N, Blank R. Cognitive and neuroimaging findings in developmental coordination disorder: New insights from a systematic review of recent research. Dev Med Child Neurol 2017;59(11):1117-1129
12. Subara-Zukic E, Cole MH, McGuckian TB, Steenbergen B, Green D, Smits-Engelsman BC, et al. Behavioral and neuroimaging research on developmental coordination disorder (DCD): A combined systematic review and meta-analysis of recent findings. Front Psychol 2022;13:809455. 
13. Rivilis I, Hay J, Cairney J, Klentrou P, Liu J, Faught BE. Physical activity and fitness in children with developmental coordination disorder: A systematic review. Res Dev Disabil 2011;32(3):894-910.
14. Kwan, MYW, Li, Y-C, Cairney J. Theory-based correlates of physical activity among children with developmental coordination disorder: A scoping review. Curr Dev Disord Rep 2022;9:105-109.